top of page

Panel VAR modelleri, sistemdeki değişkenlerin birbirlerinin gecikmeli değerleriyle birlikte dinamik ve içsel olarak modellenmesine olanak sağlamaktadır.

Panel VAR modellerinde değişkenlerin gelecek değerlerinin tahmininde ve analizinde, geçmiş dönem bilgileri kullanılmaktadır. İki değişkenli panel VAR modeli genel olarak:
Yᵢₜ = α₀ + Σⱼ₌₁ᵐ βⱼYᵢ,ₜ₋ⱼ + Σⱼ₌₁ᵐ δⱼXᵢ,ₜ₋ⱼ + μᵢ + uᵢₜ
Xᵢₜ = α′₀ + Σⱼ₌₁ᵐ θⱼYᵢ,ₜ₋ⱼ + Σⱼ₌₁ᵐ λⱼXᵢ,ₜ₋ⱼ + μ′ᵢ + u′ᵢₜ
şeklinde gösterilebilmektedir (Yerdelen Tatoğlu, 2026, s. 133).

Değişkenlerin cari değerleri modelin sol tarafında, gecikmeli değerleri ise sağ tarafında yer almaktadır. Panel VAR modellerinde sistemdeki değişkenler, gecikmeli değerleri nedeniyle katı dışsal olmayabilmektedir. Ayrıca birim etkilerinin bulunduğu modellerde gecikmeli bağımlı değişken ile birim etkisi arasındaki korelasyon içsellik problemine yol açmaktadır. Bu nedenle uygun tahmin yöntemlerinin kullanılması önem taşımaktadır (Yerdelen Tatoğlu, 2026, ss. 133–134).

Panel VAR modelleri, hata terimlerinin birimler arasındaki ilişki yapısına göre birinci kuşak ve ikinci kuşak Panel VAR modelleri olarak sınıflandırılabilmektedir (Yerdelen Tatoğlu, 2026, s. 134).

Yerdelen Tatoğlu, F. (2026). Panel zaman serileri analizi: Stata uygulamalı (5. baskı). Beta Basım Yayım.

bottom of page