
Yapay Zeka Destekli Eğitim ve Uygulama Platformu
Eğitim Platformu
OmegaMetriX Analiz Merkezi
Etki-tepki fonksiyonları ve varyans ayrıştırması, Panel VAR sistemindeki şokların değişkenler üzerindeki dinamik etkilerinin ve göreli önemlerinin incelenmesini sağlamaktadır.
Etki-tepki fonksiyonları (Impulse Response Functions, IRF), Panel VAR sistemindeki bir değişkene verilen şokun sistemdeki diğer değişkenler üzerindeki zaman içerisindeki etkisini göstermektedir. Böylece bir değişkende meydana gelen beklenmeyen değişimin diğer değişkenleri kaç dönem boyunca, hangi yönde ve ne büyüklükte etkilediği incelenebilmektedir (Yerdelen Tatoğlu, 2026, s. 140).
Etki-tepki fonksiyonlarının yorumlanabilmesi için Panel VAR modelinin istikrarlı olması gerekmektedir. Şokların birbirinden ayrıştırılmasında hata terimlerinin eşzamanlı korelasyon yapısına bağlı olarak ortogonalizasyon yöntemlerinden yararlanılabilmektedir.
Öngörü hatası varyans ayrıştırması (Forecast Error Variance Decomposition, FEVD) ise bir değişkenin öngörü hatası varyansının ne kadarının kendi şoklarından ve ne kadarının sistemdeki diğer değişkenlerin şoklarından kaynaklandığını göstermektedir (Yerdelen Tatoğlu, 2026, s. 140).
Yerdelen Tatoğlu, F. (2026). Panel zaman serileri analizi: Stata uygulamalı (5. baskı). Beta Basım Yayım.