
Yapay Zeka Destekli Eğitim ve Uygulama Platformu
Eğitim Platformu
OmegaMetriX Analiz Merkezi
Canning-Pedroni testi, eşbütünleşik panel serilerinde uzun dönemli nedensellik ilişkisini hata düzeltme modeli üzerinden sınamaktadır.
Canning ve Pedroni (2008), durağan olmayan ancak eşbütünleşik seriler arasındaki uzun dönemli nedensellik ilişkisinin sınanması için panel nedensellik testi geliştirmiştir. Y ve X serileri eşbütünleşik ise nedensellik, dinamik hata düzeltme modeli yardımıyla araştırılmaktadır (Yerdelen Tatoğlu, 2026, s. 168).
İlk aşamada her bir birim için eşbütünleşme ilişkisi tahmin edilerek hata düzeltme terimi elde edilmektedir:
êᵢₜ = Yᵢₜ − âᵢ − b̂ᵢXᵢₜ
İkinci aşamada hata düzeltme modelleri tahmin edilmektedir. Bu modellerde hata düzeltme katsayıları uzun dönemli nedenselliğin yönünün belirlenmesinde kullanılmaktadır. X denkleminde hata düzeltme katsayısı sıfır ise Y’nin X üzerinde; Y denkleminde hata düzeltme katsayısı sıfır ise X’in Y üzerinde uzun dönemli nedensel etkisi yoktur (Yerdelen Tatoğlu, 2026, s. 169).
Panel düzeyinde nedensellik, birimlere özgü hata düzeltme katsayılarından hareketle Ortalama Grup testi ve Lambda-Pearson testi kullanılarak sınanmaktadır. Ortalama grup testi bireysel test istatistiklerinin ortalamasına, Lambda-Pearson testi ise bireysel testlerin p-değerlerinin birleştirilmesine dayanmaktadır (Yerdelen Tatoğlu, 2026, ss. 169–170).
Yerdelen Tatoğlu, F. (2026). Panel zaman serileri analizi: Stata uygulamalı (5. baskı). Beta Basım Yayım.