
Yapay Zeka Destekli Eğitim ve Uygulama Platformu
Eğitim Platformu
OmegaMetriX Analiz Merkezi
PANIC yaklaşımı, durağan olmamanın ortak faktörlerden mi yoksa birime özgü bileşenlerden mi kaynaklandığını ayrı ayrı sınamaktadır.
Bai ve Ng (2004, 2010), kalıntıların ve ortak faktörlerin durağanlığını ayrı ayrı incelemeye olanak sağlayan PANIC (Panel Analysis of Nonstationarity in Idiosyncratic and Common Components) testlerini geliştirmiştir (Yerdelen Tatoğlu, 2026, s. 98).
PANIC yaklaşımında seri:
Yᵢₜ = Dᵢₜ + λᵢ′Fₜ + εᵢₜ
şeklinde ayrıştırılmaktadır. Burada Dᵢₜ deterministik bileşenleri, Fₜ ortak faktörleri, λᵢ faktör yüklerini ve εᵢₜ birime özgü bileşeni göstermektedir. Böylece gözlenen serideki durağan olmama durumu ortak faktörlerden, birime özgü bileşenden veya her ikisinden kaynaklanabilmektedir (Yerdelen Tatoğlu, 2026, s. 98).
PANIC yaklaşımında öncelikle serilerin birinci farklarına temel bileşenler (PC) yöntemi uygulanarak ortak faktörler, faktör yükleri ve birime özgü bileşenler tahmin edilmektedir. Daha sonra ortak faktörlerin ve birime özgü bileşenlerin durağanlığı ayrı ayrı sınanmaktadır (Yerdelen Tatoğlu, 2026, s. 99).
Ortak faktörlerin durağanlığının sınanmasında faktör sayısına ve dinamik yapıya göre ADF ve MQ tipi testlerden yararlanılmaktadır. Birime özgü bileşenlerin durağanlığı ise her bir birim için ADF testleri uygulanarak ve bireysel test sonuçları panel düzeyinde birleştirilerek sınanmaktadır. Bai ve Ng (2010) tarafından Pₐ ve Pᵦ havuzlanmış PANIC test istatistikleri önerilmiştir. Otokorelasyon bulunması durumunda panel düzeltilmiş PMSB istatistiğinden yararlanılabilmektedir (Yerdelen Tatoğlu, 2026, ss. 99–102).
Yerdelen Tatoğlu, F. (2026). Panel zaman serileri analizi: Stata uygulamalı (5. baskı). Beta Basım Yayım.