İçsellik ve Dışsallık

Dışsallık, bağımsız değişkenler ile hata teriminin korelasyonlu olmaması olarak tanımlanmaktadır. Dışsallığın, zayıf (eşzamanlı) ve katı dışsallık olmak üzere iki türü bulunmaktadır. Bağımsız değişken ile hata teriminin aynı dönemde korelasyonsuz olduğu durumda zayıf dışsallık; bağımsız değişkenin cari, geçmiş ve gelecek değerleri ile hata teriminin korelasyonsuz olduğu (tersi de geçerlidir) durumda ise katı dışsallık söz konusu olmaktadır.

Zayıf dışsallık:
E(uᵢₜXᵢₜ) = 0 i = 1, …, N t = 1, …, T

Katı dışsallık.
E(uᵢₜXᵢₛ) = 0 veya E(uᵢₛXᵢₜ) = 0 (tüm s ve t dönemleri için)

Dışsallık varsayımının bozulması içsellik problemine neden olmaktadır. İçsellik probleminin başlıca nedenleri aşağıda özetlenebilir:
- Dışlanmış değişkenler: Modelden dışlanan değişkenler, içsellik problemine neden olabilmektedir.
- Modelin dinamik yapısı: Dinamik modellerde gecikmeli bağımlı değişken ile hata terimi arasındaki korelasyon içselliğe yol açabilmektedir.
- Eşanlı denklem sistemleri: Bağımlı ve bağımsız değişkenler aynı anda belirlenebildiğinden, hata terimi ile bağımsız değişkenler arasında korelasyon oluşabilmektedir.
- Ölçme hataları: Bağımsız değişkenlerde ölçme hatası bulunması, hata teriminin bağımsız değişkenlerle korelasyonlu olmasına neden olabilmektedir (Yerdelen Tatoğlu, 2024, s. 6–7).